Η «Χίμαιρα» δεν χρειάζεται γυμνό για να πονέσει

Η μεταφορά ενός μεγάλου λογοτεχνικού έργου στην τηλεόραση είναι πάντα ρίσκο. Όταν όμως πρόκειται για τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση, το ρίσκο αυτό γίνεται διπλό. Γιατί δεν μιλάμε απλώς για μια ερωτική ιστορία, αλλά για ένα βαθύ, σκοτεινό ψυχογράφημα· για μια ηρωίδα που δεν καταστρέφεται επειδή αγαπά, αλλά επειδή δεν αντέχει τον τρόπο που αγαπά.

Η τηλεοπτική Μεγάλη Χίμαιρα της ΕΡΤ, παρά τη φροντισμένη παραγωγή και τη φανερή της φιλοδοξία, με αφήνει, τουλάχιστον μέχρι τώρα, με μια βασική διαφωνία: τόσο στη σκηνοθετική άποψη, όσο και στη χρήση του έντονου γυμνού.

Και θέλω να το ξεκαθαρίσω από την αρχή: όχι από πουριτανισμό.
Αλλά γιατί νιώθω πως, σε κρίσιμα σημεία, η εικόνα υπερκαλύπτει την ουσία.

Στον Καραγάτση, ο ερωτισμός δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι σύμπτωμα. Είναι προειδοποίηση. Είναι ρωγμή στον ψυχισμό της Μαρίνας. Το σώμα υπάρχει, αλλά υποτάσσεται στο βλέμμα, στην ενοχή, στη σιωπή.
Στη σειρά, αντίθετα, συχνά νιώθω ότι ο ερωτισμός προηγείται της ψυχικής έντασης, λειτουργεί ως γρήγορο μέσο πρόκλησης και όχι ως αποτέλεσμα μιας εσωτερικής διαδρομής.

Κι εκεί ακριβώς βρίσκεται η ένστασή μου. Γιατί το πολύ γυμνό, εδώ, δεν υπηρετεί το έργο. Δεν με ενοχλεί το σώμα. Με ενοχλεί όταν το σώμα γίνεται συντόμευση αφήγησης:

• Όταν η κάμερα επιλέγει να δείξει, αντί να υπαινιχθεί.
• Όταν η ένταση χτίζεται με εικόνα, όχι με ψυχολογία.
• Όταν ο έρωτας μοιάζει «ωραίος», ενώ στο βιβλίο είναι επικίνδυνος.

Η Μαρίνα δεν είναι μια μοιραία γυναίκα προς κατανάλωση. Είναι ένας τραγικός χαρακτήρας, μια γυναίκα παγιδευμένη ανάμεσα στην επιθυμία και στην κοινωνική ασφυξία. Η Χίμαιρα, αντί για τέρας, κινδυνεύει να γίνει αισθησιακό concept.

Η σειρά δείχνει να εμπιστεύεται έντονα τη δήλωση: εικόνα, μουσική, σκηνές «σοκ». Αυτό όμως είναι αντίθετο με τη φύση του έργου. Η Μεγάλη Χίμαιρα δεν είναι ιστορία που φωνάζει. Είναι ιστορία που σε πνίγει αργά.

Θα ήθελα:

• περισσότερη σιωπή,
• περισσότερα βλέμματα που δεν εξηγούνται,
• περισσότερη έμφαση στο σπίτι, στη Σύρο, στο κοινωνικό βλέμμα που συνθλίβει,
• λιγότερη ανάγκη να «αποδειχθεί» η τόλμη.

Γιατί η τόλμη του Καραγάτση δεν ήταν ποτέ στο γυμνό. Ήταν στο ότι έδειξε πώς ο έρωτας μπορεί να γίνει παγίδα.

Το ζητούμενο δεν είναι λιγότερη ελευθερία είναι περισσότερη ακρίβεια.

Προφανώς και δεν ζητώ μια «σεμνή» Χίμαιρα. Ζητώ μια μεταφορά που να καταλαβαίνει ότι αυτό το έργο δεν σοκάρει με το σώμα, αλλά με το κόστος της επιθυμίας.

Γιατί η πραγματική γύμνια της Μαρίνας δεν είναι αυτή που βλέπει η κάμερα.

Είναι αυτή που νιώθει η ψυχή της, λίγο πριν καταρρεύσει.