Η νέα διατροφική πυραμίδα των ΗΠΑ: μια κριτική ματιά στις νέες οδηγίες

Η νέα διατροφική πυραμίδα των ΗΠΑ: μια κριτική ματιά στις νέες οδηγίες

Έντονες αντιδράσεις έχουν εκδηλωθεί στη διεθνή επιστημονική κοινότητα μετά την παρουσίαση της νέας διατροφικής πυραμίδας των ΗΠΑ. Παρότι τα τελευταία χρόνια η πυραμίδα είχε αντικατασταθεί από το «διατροφικό πιάτο», οι πρόσφατες Διατροφικές Οδηγίες για τους Αμερικανούς για τη χρονική περίοδο 2025–2030, επαναφέρουν το συγκεκριμένο μοντέλο, αυτή τη φορά σε μια ανανεωμένη και «ανάποδη» εκδοχή.

Τι έχει αλλάξει:

• Η νέα πυραμίδα περιέχει μόνο τρία τμήματα ομάδων τροφίμων, αντί για τα κλασικά πέντε ή έξι.
• H δομή της είναι ανεστραμμένη, με τις ομάδες τροφίμων των οποίων η κατανάλωση ενθαρρύνεται περισσότερο να βρίσκονται στην κορυφή και όχι στη βάση
• Η κορυφή απαρτίζεται από πρωτεΐνη, πλήρη γαλακτοκομικά και «καλά» λιπαρά
• Η κατανάλωση λαχανικών και φρούτων παραμένει σημαντική, αλλά η θέση τους αλλάζει σε σχέση με την παλαιότερη πυραμίδα
• Υπάρχει ισχυρή σύσταση για αποφυγή των πρόσθετων σακχάρων και των πολύ επεξεργασμένων τροφών
• Οι συστάσεις για αλκοόλ έχουν γίνει πιο γενικές. Μιλάνε για «λιγότερη κατανάλωση», χωρίς συγκεκριμένες ημερήσιες ποσότητες.
• Η κατανάλωση (σύνθετων) υδατανθράκων έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα

Πιο αναλυτικά

· Πρωτεΐνη στο επίκεντρο

Οι νέες οδηγίες ακολουθούν την τάση της εποχής, που θέλει την πρόσληψη πρωτεΐνης αυξημένη. Προτείνουν αύξηση της ημερήσιας πρόσληψης πρωτεΐνης στο 1,2–1,6 g/κιλό σωματικού βάρους, πολύ υψηλότερα από τα προηγούμενα επίπεδα. Η πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας (δηλαδή αυτή που περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα) η οποία και προτείνεται, προέρχεται από ζωικής προέλευσης τροφές όπως το κόκκινο κρέας, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά. Παρόλα αυτά μπορεί να προσληφθεί και από φυτικές πηγές με τους κατάλληλους συνδυασμούς.

Προσωπική γνώμη: Η πρωτεΐνη αποτελεί αναμφίβολα ιδιαίτερα σημαντικό θρεπτικό συστατικό, αρκεί να καταναλώνεται για τους σωστούς λόγους και με τον σωστό τρόπο. Συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση ή την αύξηση της μυϊκής μάζας, κάτι που αφορά όλες τις ομάδες πληθυσμού και ιδιαίτερα τα παιδιά και τους ηλικιωμένους, ενώ υπό προϋποθέσεις, μπορεί να συμβάλλει και στον έλεγχο βάρους. Χρειάζεται όμως προσοχή γιατί η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε ενοχλήσεις και προβλήματα, όπως επιβάρυνση στα νεφρά ή την καρδιά, απώλεια ασβεστίου, πεπτικές διαταραχές, αφυδάτωση ή ακόμη και αύξηση του σωματικού βάρους.

· Κατανάλωση λιπών

Σε αντίθεση με τις παλαιότερες οδηγίες που απέφευγαν τα κορεσμένα λιπαρά, η νέα πυραμίδα ενθαρρύνει την κατανάλωση ολόπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων (όπως πλήρες γάλα και τυρί) και δεν αποκλείει φυσικά λίπη, όπως το βούτυρο ή ακόμα και το βοδινό λίπος, εφόσον προέρχονται από ανεπεξέργαστες πηγές.

Προσωπική γνώμη: Τα λιπαρά είναι απαραίτητα για την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού. Η έμφαση, ωστόσο, στην κατανάλωση ολόπαχων γαλακτοκομικών και λιπών όπως το βούτυρο προβληματίζει τους ειδικούς. Κρύβει, ωστόσο, μια σημαντική αλήθεια, καθώς παροτρύνει την επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων, σε αντίθεση με προϊόντα όπως οι μαργαρίνες και τα μειωμένων λιπαρών, τα οποία μέχρι πρότινος θεωρούνταν καλή επιλογή. Οι οδηγίες αυτές όμως δεν θα πρέπει να παρερμηνεύονται. Η υψηλή κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών έχει συνδεθεί άμεσα με καρδιαγγειακά νοσήματα. Λέμε επομένως ναι στα λιπαρά, επιλέγουμε πηγές «καλών» λιπαρών και καταναλώνουμε τα κορεσμένα με μέτρο. Ιδιαίτερη απαιτείται όταν υπάρχουν καρδιαγγειακές παθήσεις, οπότε είναι απαραίτητη η εξατομικευμένη καθοδήγηση από ειδικό.

· Αποφυγή πρόσθετων σακχάρων και υπερεπεξεργασμένων τροφών

Η νέα πολιτική θέτει αυστηρότερα όρια στα πρόσθετα σάκχαρα (μέχρι περίπου 10 g ανά γεύμα) και απευθύνει σαφή σύσταση για την αποφυγή υπερβολικά επεξεργασμένων προϊόντων όπως σνακ, αναψυκτικά, και έτοιμα γεύματα.

Προσωπική γνώμη: Πρόκειται για μια ιδιαίτερα θετική κατεύθυνση. Παρότι στην πράξη είναι δύσκολη, λόγω της ευκολίας και της εξοικείωσης του πληθυσμού με αυτού του είδους τα τρόφιμα, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της θρεπτικής ποιότητας της διατροφής και της συνολικής υγείας.

· Υποβάθμιση των υδατανθράκων

Τα φρούτα και τα λαχανικά διατηρούν σημαντική θέση στις νέες οδηγίες, αλλά το επίκεντρο μετατοπίζεται στην πρωτεΐνη και στα λιπαρά από πλήρη τρόφιμα.Οι υδατάνθρακες ολικής άλεσης παραμένουν μέρος της διατροφής, αλλά με μειωμένη έμφαση στη δομή της πυραμίδας.

Προσωπική γνώμη: Τα τρόφιμα ολικής άλεσης, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί αποτελούν εξαιρετικές πηγές φυτικών ινών. Τα οφέλη της κατανάλωσης των φυτικών ινών είναι πολυάριθμα και ιδιαίτερα σημαντικά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Βελτίωση της λειτουργίας του εντέρου, υγεία του πεπτικού συστήματος, ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, μείωση της χοληστερόλης, καρδιαγγειακή προστασία και υποστήριξη της γενικής υγείας. Ίσως πρόκειται για τη μεγαλύτερη αστοχία της νέας διατροφικής πυραμίδας.

Ανακεφαλαιώνοντας

Το ανεστραμμένο σχήμα της νέας πυραμίδας προκαλεί από μόνο του εντύπωση και αντιδράσεις. Σημασία έχει όμως να επικεντρωθούμε την ουσία. Αρχικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι συστάσεις αυτές αφορούν τον αμερικανικό πληθυσμό, του οποίου οι διατροφικές συνήθειες διαφέρουν έτσι κι αλλιώς πολύ από τις δικές μας. Δεν παύουν όμως να αποτελούν τροφή για σκέψη.

Υπάρχουν σαφώς πολλά θετικά στοιχεία, αλλά και αρκετά αμφιλεγόμενα. Η αλλαγή αυτή αντανακλά έναν συνδυασμό πολιτικών, πολιτισμικών και διατροφικών απόψεων, όπως μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό. Στα θετικά, που προσωπικά θα κρατούσα και θα προσάρμοζα στη δική μου διατροφή συγκαταλέγονται η επισήμανση της αξίας των «πραγματικών», μη επεξεργασμένων τροφίμων και ο περιορισμός κατανάλωσης πρόσθετων σακχάρων (και, θα τολμούσα να προσθέσω, των γλυκαντικών ουσιών). Η πρωτεΐνη είναι αναμφίβολα σημαντική, αλλά η ποιότητα και ισορροπία των πηγών (φυτικών και ζωικών) παραμένουνκαθοριστικές για τη μακροπρόθεσμη υγεία.

Διαφωνώ κάθετα με την υποβάθμιση της κατανάλωσης σύνθετων υδατανθράκων και φυτικών ινών, τους οποίους προσωπικά θα τοποθετούσα στην κορυφή της πυραμίδας. Οι σύγχρονες έρευνες υπογραμμίζουν τη σημασία φυτικών ινών στο εντερικό μικροβίωμα και την μακροπρόθεσμη πρόληψη, στοιχεία που δεν αντικατοπτρίζονται πλήρως στην νέαπυραμίδα.

Όσον αφορά τη χώρα μας, είναι χρήσιμο να παρακολουθούμε τέτοιες εξελίξεις λαμβάνοντας πάντα υπόψιν τις πολιτισμικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους που διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής και τις διατροφικές μας ανάγκες και συνήθειες.

Ελίνα Ασημακοπούλου

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος