«Υπάρχουν καλλιτέχνες που δημιουργούν έργα.
Και υπάρχουν καλλιτέχνες που δημιουργούν περάσματα.»

Γράφει - παρουσιάζει η Σταματίνα Καρελιώτη

Η Ζωή Νικητάκη δεν περιορίζεται σε μια ιδιότητα. Είναι συγγραφέας, φιλόλογος, αφηγήτρια παραμυθιών, ζωγράφος, εικονογράφος, ψυχοδυναμική χρωματοθεραπεύτρια. Μα πάνω απ' όλα είναι μια δημιουργός που επιχειρεί να γεφυρώσει τρεις κόσμους: την εκπαίδευση, την τέχνη και τη θεραπεία.

Με περισσότερα από τριάντα χρόνια πορείας δίπλα στα παιδιά, και τα τελευταία χρόνια και δίπλα στους ενήλικες που δεν θέλουν να χάσουν το εσώτερό τους παιδί, έχει διαμορφώσει ένα προσωπικό σύμπαν όπου το παραμύθι δεν είναι φυγή, αλλά επιστροφή. Όπου το χρώμα δεν είναι διακόσμηση, αλλά διάλογος. Όπου η τέχνη δεν είναι θέαμα, αλλά πράξη θεραπευτική.

Στη συζήτησή μας μιλήσαμε για τον δράκο που δεν σκοτώνεται αλλά συμφιλιώνεται, για τα παραμύθια που πρώτα αποκαλύπτουν και μετά θεραπεύουν, για το «πολύχρωμο χρώμα» που θα μπορούσε να γιατρέψει έναν κουρασμένο κόσμο.

Γιατί ίσως τελικά η τέχνη, όταν εκπορεύεται από την ψυχή, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.

Και ίσως το παραμύθι δεν είναι για τα παιδιά. Είναι για όσους τολμούν να θυμηθούν!

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με την Ζωή Νικητάκη, Συγγραφέα – Ζωγράφο – Αφηγήτρια Παραμυθιών

1. Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με την τέχνη — από πότε θυμάστε τον εαυτό σας να ζωγραφίζει;

Ξεκίνησα να ζωγραφίζω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου σε όποια επιφάνεια έβρισκα και θυμάμαι πως στην ηλικία των δύο ετών μου ασκούσε γοητεία να αποτυπώνω ίχνη με μολύβια πάνω στους τοίχους του σπιτιού. Η ζωγραφική ήταν η μαγική παράλληλη πραγματικότητα ή μάλλον το μαγικό μου όχημα για να μεταφερθώ εκεί που η μαγική σιωπή υφαίνει ατέλειωτους κόσμους που ζωντανεύουν άλλοτε ψιθυρίζοντας και άλλοτε τραγουδώντας με τα χρώματα, εκεί που η ψυχή του μικρού παιδιού που ήμουν φτέρωνε κι αντλούσε την πνοή που χρειαζόταν για να χαράσσει τις ονειροστράτες που σαν μικρά πυρακτωμένα αστέρια έφλεγαν την καρδιά του και το οδηγούσαν. Το να ζωγραφίζω ήταν κάτι αβίαστα φυσικό και ζωτικής σημασίας, όπως η αναπνοή. Η τέχνη μιλά μέσα από τα παιδιά, όπως και ο Θεός, το Πνεύμα εν πολλοίς μιλά μέσα από τα παιδιά, καθότι οι ψυχές τους διέπονται από καθαρότητα και αγνότητα, άρα η τέχνη μπορεί να κυλάει από μέσα τους ανεμπόδιστα, δίχως φίλτρα, δίχως αλλοιώσεις ή διαστρεβλώσεις κυρίως νοητικού περιεχομένου, δίχως παραμορφωτικά γυαλιά. Αυτός που δεν σταματά να ζω-γραφίζει από την παιδική του ηλικία, αυτός που ζει γράφοντας, αποτυπώνοντας τον κόσμο που ενοράται μέσα από τα μάτια της ψυχής του γίνεται καλλιτέχνης. Έτσι κι εγώ δεν σταμάτησα ποτέ να ζω ζωγραφίζοντας και να επιτρέπω στην Τέχνη να ενσταλλάζει εντός μου τα σπέρματά της, τα γεννήματά της.

2. Ποιο ρόλο παίζει η παραμυθολογία στην προσωπική και καλλιτεχνική σας πορεία;

Η παραμυθολογία αποτελεί έναν τόπο, όπου συναντώνται η αγάπη μου για τον συμβολικό λόγο της ποίησης, τις αρχετυπικές εικόνες της ψυχής και η αγάπη μου για τα παιδιά, μαζί με ένα όραμα της ψυχής μου που συνδέει και τους τρείς κύριους πυλώνες της διαδρομής μου: την εκπαίδευση, την τέχνη και την θεραπεία. Ο συμβολικός και ποιητικός λόγος των παραμυθιών παίζει ένα ρόλο κλειδί θα έλεγα στο μονοπάτι της τέχνης και της ζωής μου. Όπως αναφέρω στο βιβλίο μου, «Παραμύθια για της καρδιάς μας την αλήθεια» (που κυκλοφορεί σε τρίτη επανέκδοση από τις εκδόσεις Κονιδάρη) το παραμύθι είναι ένας τρόπος να σκύψει κανείς στα βάθη της ψυχής του και να την αφουγκραστεί, να επικοινωνήσει με τη σιωπή, τους φόβους του, τα εγώ του. Είναι ένας τρόπος για να ονειρευτούμε, να ξαναθυμηθούμε, να επανενωθούμε με τη ψυχή και να υφάνουμε την πραγματικότητά μας. Μα κι ένας δρόμος μαγικός την πλάνη του φόβου να υπερβούμε και την άκρη της κλωστής να πιάσουμε, τη γέφυρα από την αρχή να φτιάξουμε. Άλλωστε, τα παραμύθια όλων των λαών κουβαλούν υφάδια τούτου του ονείρου από την αυγή του χρόνου, μιλούν με τρόπο συμβολικό και παραβολικό για το μεγάλο ταξίδι της ψυχής να επιστρέψει στην Πηγή.

3. Τι σας ώθησε να δημιουργήσετε τη μέθοδο Healing Art in Greece και πώς λειτουργεί στην πράξη;

Η εργασία μου αυτή αποτελεί μέρος της Ιαματική Ταξιδευτικής, όπως έχω ονομάσει την τέχνη μου, η οποία θα έλεγα πως είναι μια πρωτοποριακή συμβουλευτική και θεραπευτική τέχνη και μέθοδος προσέγγισης που αναπτύχθηκε μέσα από την διαδρομή μου στο μονοπάτι της ζωής και αποτελεί σύνθεση που γεφυρώνει τρεις τομείς: εκπαίδευση, τέχνη και θεραπεία. Έχοντας ασχοληθεί πάνω από 30 χρόνια με τα παιδιά και τα τελευταία με ενήλικες (ανθρώπους από τον χώρο της ψυχικής υγείας, παιδαγωγούς, γονείς, ή ανθρώπους που απλά θέλουν να απελευθερωθούν από τα δεσμά της άγνοιας και να λυτρωθούν από τις πληγές τους προχωρώντας μπροστά) μέσα από τον χώρο της εκπαίδευσης, της τέχνης και της θεραπείας (με την ευρεία έννοια της φροντίδας, της επιμέλειας και της υπηρεσίας στον άνθρωπο) αναδύθηκε το HealingArtinGreece μια θεραπευτική και συμβουλευτική μέθοδος, ως καρπός του ιερού δέντρου της ζωής μου.

4. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες πηγές έμπνευσής σας — άνθρωποι, ταξίδια, μύθοι ή κάτι άλλο;

Η κύρια πηγή έμπνευσής μου είναι το Άγνωστο και το Ανείπωτο, Το Αόρατο μα πανταχού παρόν. Από εκεί κατά κύριο λόγο εμπνέομαι, μιας και έχω κατανοήσει πως η εξωτερική πραγματικότητα δεν αποτελεί παρά αντανάκλαση της εσωτερικής αντίληψης και κατανόησης. Όσο πιο διευρυμένη καθίσταται η εσωτερική πραγματικότητα, όσο πιο πολύ διανοίγουμε τις πύλες της ενόρασης, τόσο πιο ευρύ φάσμα του κόσμου μπορούμε να αντιληφθούμε και να κατανοήσουμε. Εμπεριέχουμε όχι μόνο αυτό που αντανακλάται, τον κόσμο, μα και το Άγνωστο που μας εμπεριέχει, ο καθένας μας κουβαλά κάποια δώρα με τα οποία έρχεται σε τούτη τη ζωή για να ανθίσει η ύπαρξή του και να προσφέρει στον κόσμο μας. Οι διαστάσεις μας και τα χρώματά μας είναι περισσότερα από όσα νομίζουμε. Στην πραγματικότητα είμαστε ένα ουράνιο τόξο που περιμένει να το ανακαλύψουμε ώστε να εκδιπλωθεί και τη χαρά του στον κόσμο ν΄απλώσει. Αυτές οι κρυμμένες δυνατότητες – σπόροι με εμπνέουν ιδιαίτερα, όπως και η Μυστήρια Πηγή του Συμπαντικού Νου που εδρεύει μέσα μας και μας συνδέει με το ασημένιο κοσμικό νήμα της κατανόησης, με το Συμπαντικό Σχέδιο, μα και με το σχέδιο της ψυχής μας και με το μονοπάτι της εκπλήρωσης του πεπρωμένου και της ύπαρξής μας.

5. Τι σας έχει διδάξει η δουλειά σας με παιδιά και πόσο αυτό επηρεάζει τη δική σας καλλιτεχνική εξέλιξη;

Η αγάπη μου για τα παιδιά, που θεωρώ πως αποτελεί το θαυμαστομαγικό κλειδί της παιδαγωγικής διαδικασίας και η συνεχής προσπάθειά μου να αφουγκραστώ τις ανάγκες της ψυχής τους σε έναν κόσμο βαθιά υλιστικό και να τα βοηθήσω να μην χάσουν τον δρόμο της επιστροφής στο Αληθινό Σπίτι του Πνεύματός τους, μου έχει προσφέρει πολλά δώρα… Η ενασχόλησή μου με τον παιδικό κόσμο της ψυχής που κρατά πάνω από τρεις δεκαετίες, δηλαδή μια ολόκληρη ζωή, με έχει διδάξει να είμαι ανοιχτή ωσάν παιδί ατενίζοντας καθετί με μάτια ορθάνοιχτα από έκπληξη και θαυμασμό κάθε φορά σαν για πρώτη φορά, να πιστεύω στο Απίστευτο και να ελπίζω το Ανέλπιστο, να καλλιεργώ, με αφοσίωση και καρδιά φλεγόμενη από το απροσδόκητο Πυρ του Αόρατου και Ανείπωτου, τον Θαυμαστό Κήπο των Μαγικόσπορων. Ακόμα με έχει διδάξει να εισέρχομαι μέσα μου βαθιά στης καρδιάς μου τη μαγική σπηλιά κάθε φορά που χρειάζεται μια λύση να βρεθεί, μια γωνία να καμπυλωθεί, μια σκιερή γωνιά να φωτισθεί, ο πόνος σε δώρο να μετασχηματισθεί, η λέξη σε αστρόπλοιο να μεταμορφωθεί, το Αόρατο σε ύφανση του ορατού κόσμου να εκδηλωθεί, το θαύμα σαν ποτάμι από την άκρη των δαχτύλων να εκδιπλωθεί. Η θέλησή μου να βοηθήσω τα παιδιά αναπόφευκτα έχει ασκήσει επίδραση στην εξέλιξή μου σε ψυχοπνευματικό και καλλιτεχνικό επίπεδο, καθώς ένα μεγάλο μέρος του έργου μου απευθύνεται, όπως λέω και στο τελευταίο μου βιβλίο, «Παραμύθια από το Βασίλειο των Μάγων» (που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Dharma) σε θαρραλέα παιδιά και σε μεγάλους που διαφύλαξαν άσβεστη τη φλόγα στην καρδιά, άρα διέσωσαν το εσώτερό τους παιδί, που είθισται λόγω του μονοδιάστατου εκπαιδευτικού συστήματος, των στερεοτυπικών περιοριστικών κοινωνικών επιταγών και πεποιθήσεων και του υλιστικού προσανατολισμού να παραγκωνίζεται, να συρρικνώνεται, να συνθλίβεται, να επισκιάζεται, να κρύβεται και εντέλει να αφανίζεται.

6. Πώς νοιώθετε ότι η Τέχνη μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία και την αυτογνωσία των ανθρώπων;

Η Τέχνη δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τον άνθρωπο και κυρίως από την εσώτερη επιταγή της Ψυχής. Η Τέχνη δεν μπορεί να υπηρετεί τον υλισμό, δεν μπορεί να εκπορεύεται από κίνητρα της μικροδιάνοιας, του ωφελιμιστικού μικροεγώ, της αλλαζονικής φύσης, της έπαρσης του κατώτερου νου που ενδιαφέρεται μόνο για υλιστικά κέρδη. Η Τέχνη δεν μπορεί να εκπορεύεται από τον σκοταδισμό και την ανελευθερία, διότι τότε δεν είναι Τέχνη. Η κύρια λειτουργία της Τέχνης για μένα είναι ακριβώς αυτή, η θεραπευτική, αυτή που υπηρετεί τον άνθρωπο και η πρωταρχική σημασία της λέξεως θεραπεύειν είναι τους θεούς υπηρετείν. Δηλαδή έχει εκφραστεί ότι ο άνθρωπος στις α-σθένειες (α-σθένος) και στις κοινωνικές συγκρούσεις είχε εκπέσει από την τάξη των θεών και για να βρει λύση στο πρόβλημά του και θεραπεία στην ασθένειά του έπρεπε να λάβει μέρος σε μια τελετουργία, η οποία θα τον επανέφερε σε ισορροπία με τους θεούς. Και ίσως αυτά σήμερα να μας φαίνονται ξεπερασμένα κι αναχρονιστικά, κι όμως η κεντρική ιδέα παραμένει αναλλοίωτη: ότι σε σοβαρά προβλήματα και σε ασθένειες, χρειάζεται κάτι να έρθει σε ισορροπία, στην πραγματικότητα πρόκειται για την ανάκτηση της ισορροπίας με το θεϊκό κομμάτι εντός μας, δηλαδή με τον αληθινό Εαυτό. H Τέχνη μπορεί να τίκτει, να γεννά μέσω των τεκόντων, δηλαδή των γονέων που επιλέγει, τα γεννήματά της τα υψηλά, αποκαλύπτοντας, φωτίζοντας, αποσχηματίζοντας και αναδημιουργώντας το αληθινό.

7. Ποια ήταν η μεγαλύτερη αλλαγή στην πορεία σας όταν εισαγάγατε τα παραμύθια στο έργο σας;

Δεν ξέρω αν εισήγαγα τα παραμύθια στο έργο μου, ή αν τα παραμύθια με εισήγαγαν στο μαγικό έργο τους, αλλά αναντίρρητα βέβαιο είναι, πως κάποια στιγμή, ένιωσα πως το παραμύθι μου άπλωσε το χέρι, και το να το ακολουθήσω, δεν ήταν παρά μια αναπότρεπτη και αναπόδραστη αναγκαιότητα… Αυτό που ίσως ξέρω είναι πως η πορεία μου από παιδί ήταν πάντα αυτή… Αντιλήφθηκα κάποια στιγμή στης ζωής μου τη μαγική διαδρομή, πως είχα ανακαλύψει ένα όχημα μαγικό και ταυτόχρονα έναν κώδικα μυστικό για να εισέλθω στις ψυχές των παιδιών και να επικοινωνήσω σε μια γλώσσα αρχετυπικών μαγικών εικόνων που τους ήταν οικεία. Ταυτόχρονα τα παραμύθια ξεκλείδωσαν και εκείνη την πορτούλα που οδηγεί σε ένα ιερό Άβατο της Ύπαρξης, όπου είναι φυλαγμένα πολλά πολύτιμα μυστικά για την αληθινή προέλευση και σύσταση της ψυχής, για την εξέλιξη και την επιστροφή, για την μεταστοιχείωση, την μεταμόρφωση, την πολλαπλότητα και κυρίως την Μαγεία κι έτσι ξεκίνησαν από το Παντατωρινό Βασίλειο να φτερώνουν θαύματα κοντινομακρυνά, γοργοφτέρουγα και χρυσοβιολετιά.

8. Αν η ζωή σας ήταν παραμύθι, σε ποιο σημείο της ιστορίας βρισκόμαστε τώρα; Πριν τον δράκο ή μετά τη λύτρωση;

Η ζωή όλων μας στον πλανήτη γη είναι ένα παραμύθι, που όμως οι ψυχές δεν το γνωρίζουν, καθώς στην πλειονότητά τους είναι προσκολλημένες στον ρευστό κόσμο των φαινομένων της φευγαλέας υλικομορφικής πραγματικότητας, στον κόσμο των ψευδαισθήσεων και των θυμαπατών, που είθισται να μεταφράζουν ως αλήθεια… Το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρίσκομαι, είναι μετά τη συμφιλίωση με τον δράκο. Κι αυτή θαρρώ πως είναι η αληθινή νίκη του ήρωα των παραμυθιών, όχι να σκοτώσει τον δράκο, αλλά να μπορέσει να τον κατανοήσει βαθιά, να τον αποδεχθεί και να τον χωρέσει μέσα στης καρδιά του τη μυστική σπηλιά και τότε ο δράκος μπορεί να καταστεί ένας σύμμαχος θαυμαστός και μαγικός βοηθός, ένας φίλος ανυπολόγιστης αξίας και πολύτιμης σημασίας. Τότε οδηγούμαστε μαζί με τον δράκο στο Μονοπάτι προς την Λύτρωση, με νέες θαυμαστές δυνάμεις που μας έχουν χαρίσει η συμπονετικότητα, η εμβάθυνση, η αφοσίωση, η αταλάντευτη πίστη στο όραμα της ψυχής και άλλες αρετές που κατακτήσαμε στο πεδίο των δοκιμασιών – άθλων της ζωής μας.

9. Τα παραμύθια θεραπεύουν ή ξεσκεπάζουν; Και ποιο από τα δύο είναι τελικά πιο επικίνδυνο;

Τα παραμύθια αποκαλύπτουν, φέρουν στο φως τα σκιερά κομμάτια της ύπαρξης που είναι κρυμμένα στο σκοτεινό δάσος της ψυχής, λένε τα ανείπωτα και ομολογούν τα ανομολόγητα, κουβαλούν το δυσβάσταχτο στα φτερούδια τους απαλά και το μετασχηματίζουν σε ανάλαφρο πούπουλο. Και καθώς βγάζουν τα κρυμμένα, λησμονημένα και αιχμηρά κομμάτια της ύπαρξης από τα έγκατα του σκοτεινού πηγαδιού στην επιφάνεια, τα φωτίζουν και τούτο γίνεται με τρόπο παραβολικό και παρηγορητικό, με τη συμβολική γλώσσα που μοιράζονται τα αρχέτυπα και τα όνειρα των παιδιών, των προφητών και των ενορατικών ποιητών τούτου του κόσμου. Με την τρυφερότητα που η Μάνα στέργει με τις φτερούγες της αγάπης της, τα παραμύθια κρατούν τις πληγές και τις γιατρεύουν, δίνουν χώρο στα παραγκωνισμένα και ορφανεμένα, για να σταθούν με νέα θωριά και έτσι θεραπεύουν. Προηγείται η αποκάλυψη και ακολουθεί η θεραπεία και τα παραμύθια επιτελούν και τα δύο, για τούτο είναι διπλά επικίνδυνα, διότι αφυπνίζουν τις κοιμώμενες συνειδήσεις με αναπάντεχα μαγικό και αιφνιδιαστικά γλυκύ τρόπο.

10. Τα παιδιά καταλαβαίνουν την τέχνη καλύτερα από τους ενήλικες ή απλώς δεν φοβούνται να την παραδεχτούν;

Όπως ανέφερα και παραπάνω, η τέχνη μιλά μέσα από τα παιδιά, όπως και ο Θεός, το Πνεύμα εν πολλοίς μιλά μέσα από τα παιδιά, καθότι οι ψυχές τους διέπονται από καθαρότητα και αγνότητα, άρα η τέχνη μπορεί να κυλάει από μέσα τους ανεμπόδιστα, δίχως φίλτρα, δίχως αλλοιώσεις ή διαστρεβλώσεις κυρίως νοητικού περιεχομένου, δίχως παραμορφωτικά γυαλιά. Τα παιδιά είναι αγωγοί διάφανοι και ανοιχτοί στο ρεύμα της τέχνης, είναι κανάλια που άνευ προσπάθειας μπορούν να συλλαμβάνουν και να εκπέμπουν απροσμέτρητα και ασύλληπτα μεγέθη του Αόρατου κόσμου των συμβόλων και αρχετύπων, τον οποίο πραγματεύονται ας πούμε τα παραμύθια. Για τούτο τα παιδιά άφοβα μπορούν να τολμούν να ζω-γραφίζουν, να ζωντανεύουν τα παραμύθια, να μεταμορφώνουν τη συνηθισμένη μορφική πραγματικότητα σε ασυνήθιστα μαγικό όχημα, να καθίστανται τα ίδια φορείς της τέχνης, εν δυνάμει καλλιτέχνες, χωρίς να χρειάζεται να την καταλαβαίνουν. Άρα τα παιδιά είναι πολύ περισσότερο διαθέσιμα από τους ενήλικες στο να ακολουθούν τα μικρά φωτεινά πετραδάκια, με τα οποία η ίδια η Τέχνη τα οδηγεί χαράσσοντας μαγικές διαδρομές επιστροφής τους στην Πηγή.

11. Αν σας ζητούσαν να «θεραπεύσετε» έναν κόσμο κουρασμένο, ποιο χρώμα θα διαλέγατε πρώτο;

Θα διάλεγα το χρώμα που μου είχε πει κάποτε πει ένα παιδί, το πολύχρωμο χρώμα!

Ένα χρώμα που σαν βεντάλια ξεδιπλώνει ένα ολόκληρο ουράνιο τόξο και σαν βροχή θεραπευτική ρίχνει τις ευεργετικές φωτοσταγόνες της σε κάθε κουρασμένη ψυχή!